Biyoloji Konu Anlatımı: Yaşam Bilimi Biyoloji ve Canlıların Ortak Özellikleri

Biyoloji Konu Anlatımı: Yaşam Bilimi Biyoloji ve Canlıların Ortak Özellikleri



Biyoloji Konu Anlatımı

1-)Yaşam Bilimi Biyoloji ve Canlıların Ortak Özellikleri

2-)Canlıların Temel Bileşenleri

BİYOLOJİNİN KONUSU

Canlıların yapısını, vücutlarında meydana gelen temel yaşam faaliyetlerini, canlıların çeşitlerini, dünyaya dağılışlarını, çevreyle etkileşimlerini inceleyen bir bilim dalıdır. Biyolojiye kısaca hayat bilimi diyebiliriz. Bios yaşam veya canlı, logos bilim anlamına gelen kelimelerden türetilen biyoloji 14.yy da bilim sayılmıştır.





Biyoloji bilimindeki ilk büyük keşif, 16.yy da bulunan mikroskoptur. Robert Hooke’un hücreyi keşfetmesiyle beraber bitki hayvan dokuları, böceklerin yapısı mikroskopla incelenmiş ve hücre biyolojinin merkezine oturmuştur. Biyoloji bilimindeki gelişmeler tıp, veterinerlik, eczacılık ve tarım alanlarında da gelişmelere önayak oldu.

Biyoloji bilimi, sanayileşmenin getirdiği olumsuz etkilerin giderilmesi, kalıtsal hastalıkların başlangıçta tedavi edilmesi, artan ürün ihtiyacının ıslah çalışmalarıyla karşılanması gibi birçok konuda insanlığın yararına çalışmalar yapmaktadır.



BİLİMSEL PROBLEMİN BASAMAKLARI

1.Problemin Belirlenmesi

Bilimsel çalışma sırasında yapılacak ilk iş problemin ortaya konmasıdır. Neden, niçin ve nasıl sorularının sorulmasıyla ortaya çıkar.

2.Gözlem

Problemin daha iyi anlaşılabilmesi için çeşitli yöntemlerle incelenmesidir. Gözlem ikiye ayrılır;

  1. a) Nicel Gözlem; Ölçmeye dayalı yapılan gözlemdir.
  2. b) Nitel Gözlem; Sadece duyu organları ile yapılan gözlemdir. Yanılma payı yüksektir ve kişiden kişiye değişir.

3.Verilerin Toplanması

Problemle ilgili gerçeklerdir.

4.Hipotezin Kurulması

Elde edilen gerçeklerle probleme getirilecek geçici çözümlere hipotez denir. Genellikle hipotez cümleleri “belki…dır” şeklindedir.  Hipotezden akıl yürütme yoluyla çıkarılan sonuçlara ise tahmin denir. Genellikle tahmin cümleleri “eğer…ise…dır” şeklindedir.

İyi Bir Hipotezin Özellikleri

  1. a) Problemle ilgili tüm verileri kapsamalıdır.
  2. b) Eldeki verilerle uyumlu olmalıdır.
  3. c) Yeni gerçeklerin tahmin edilmesine açık olmalıdır.

5.Kontrollü Deney ve Gözlemlerin Yapılması

Hipotez hakkında oluşturulan tahminlerin geçerli olup olmadığını tespit etmek amacıyla yapılan deneylerdir. Deney sonucunu etkileyecek sonuçlardan biri sabit tutulurken diğeri değiştirilerek yapılan deneylerdir. Bir kontrol bir de gözlem grubu vardır.

6.Bulguların Değerlendirilmesi ve Sonuç Çıkarma

Kontrollü deneyler ve gözlemler hipotezi doğrulamıyorsa tekrar bir hipotez kurulur; doğruluyorsa gerçek oluşmuştur.

Gerçek; Deneylerle ispatlanmış bilimsel olaylardır.

Teori; Hipotezin kontrollü deneylerle desteklenerek geniş bir geçerlilik almasıdır.

Kanun; Teori evrensel bir gerçek haline gelirse kanun olarak kabul edilir. Kanunlar değişmez, evrensel gerçeklerdir.

Biyoloji Konu Anlatımı: Yaşam Bilimi Biyoloji ve Canlıların Ortak Özellikleri

BİYOLOJİNİN ALT BİLİM DALLARI

Biyoloji zooloji ve botanik olarak iki ana bilim dalına ayrılır. Biyolojinin alt bilim dalları;

  • Zooloji; Hayvanları inceleyen bilim dalı.
  • Botanik; Bitkileri inceleyen bilim dalı
  • Sitoloji; Hücrenin yapısını, bileşimini ve çalışmasını inceleyen bilim dalı
  • Histoloji; Dokuların yapısını, bileşimini ve işleyişini inceleyen bilim dalı
  • Morfoloji; Canlıların dış görünüşünü inceleyen bilim dalı
  • Anatomi; Canlıların içyapısını inceleyen bilim dalı
  • Fizyoloji; Canlılardaki doku ve organların işlevlerini inceleyen bilim dalı
  • Embriyoloji; Canlıların döllenmeyle oluşan zigot evresinden dünyaya gelişine kadar geçirdiği evreleri inceleyen bilim dalı
  • Genetik; Kalıtsal bilgiyi ve nesilden nesile nasıl aktarıldığını inceleyen bilim dalı
  • Taksonomi; Canlıları akrabalık derecelerine göre sınıflandıran bilim dalı
  • Ekoloji; Canlıların yaşadığı çevre ile ilişkilerini inceleyen bilim dalı
  • Etoloji; Canlıların davranışlarını inceleyen bilim dalı
  • Biyokimya; Canlılardaki biyokimyasal reaksiyonları inceleyen bilim dalı
  • Evrim (Evolüsyon); Canlıların farklılaşarak yeni türleri nasıl meydana getirdiğini ve geçmiş ile günümüzdeki canlılar arasındaki değişimleri inceleyen bilim dalı
  • Mikrobiyoloji; Mikroskobik canlıları inceleyen bilim dalı
  • Moleküler Biyoloji; Canlıları moleküler düzeyde inceleyen bilim dalı
  • Viroloji; Virüsleri inceleyen bilim dalı
  • Bakteriyoloji; Bakterileri inceleyen bilim dalı
  • Parazitoloji; Parazit canlıları inceleyen bilim dalı
  • Bioteknoloji; Gen transferi ve doku nakli gibi konularla ilgilenen bilim dalı

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ

1- Hücre

Bütün canlılar hücrelerden yapılmıştır. Hücre; canlının en küçük yapı ve görev birimidir.

Bir Hücreli Canlılar; Amip, öglena, paramecium, bakteri, arke bakteri

Çok Hücreli Canlılar; Hayvanlar, bitkiler, mantarlar, algler

Tek hücreli canlılar bütün yaşamsal faaliyetlerini bir hücrede yaparken, çok hücreli canlılarda hücreler arasında iş birliği vardır.

Hücre ikiye ayrılır;

  1. a) Prokaryot Hücre; Çekirdek zarı olmayan organellerden sadece ribozomu taşıyan hücrelerdir.
  2. b) Ökaryot Hücre; Çekirdek zarı olan, stoplazmasında çeşitli organeller bulunan hücrelerdir.

2- Büyüme ve Gelişme

Vücudun kütle ve hacimce artışına büyüme; biyolojik olgunlaşma süresine gelişme denir. Çok hücreli canlılarda büyüme ve gelişme hücre hacminin artıp hücrenin bölünmesiyle olur. Tek hücreli canlılar ise hücresinin hacimce ve kütlece artmasıyla büyür ve gelişirler. Hayvanlarda her türün kendine özgü şekil ve büyüklüğe ulaşmasına kadar devam eden sınırlı bir büyüme olmasına karşın bitkilerde sınırsız (çok yıllık) büyüme olduğu varsayılır. Bazı çınar türlerinin 3000 yıl yaşaması gibi.

3- Hareket

Hayvanlarda yer değiştirme temel karakteristik özelliktir. Tek hücreli canlılar sil ve kamçı gibi yapılarıyla hareket ederler. Bitkilerde ilke olanlarında yer değiştirme görüldüğü gibi yüksek bitkisel canlılarda nasti ve tropizma hareketleri gözlenir.

Nasti; Uyaranın yönüne bağlı olmaksızın ve turgor basıncı değişikliği ile gerçekleşir. Akşamsefasının akşam çiçeklerini açıp gündüz kapaması gibi

Tropizma; Uyaranın yönüne doğru gerçekleşen harekettir. Oksin hormonunun etkisiyle gerçekleşir.Uyaran ışık ise fototropizma; yerçekimi ise geotropizma; su ise hidrotropizma; kimyasal maddeler ise kemotropizma ismini alır.

4- Solunum

Canlılar yaşamaları için gereken enerjiyi ATP (Adenozin trifosfat) enerjisini kullanarak sağlarlar. ATP enerjisinin serbest hale gelmesi solunumla sağlanır. Solunum olayı oksijenli ve oksijensiz olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.

Oksijensiz (anaerob) Solunum; Oksijen kullanılmadan besinlerdeki ATP enerjisinin ortaya çıkarılmasıdır.

1- Glikoz (C6H12O6) → 2 Etil Alkol (C2H5OH) + 2CO2 + 2 ATP

2- Glikoz (C6H12O6) → 2 Laktik Asit (C3H6O3) + 2 ATP

Oksijenli (aerob) Solunum; Besinlerdeki ATP enerjisinin oksijen kullanılarak ortaya çıkarılmasıdır. Oksijenli solunumda oksijensiz solunuma oranla daha fazla enerji ortaya çıkar.

Glikoz (C6H12O6) + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + 38 ATP

5- ATP Sentezi

Biyoloji Konu Anlatımı: Yaşam Bilimi Biyoloji ve Canlıların Ortak Özellikleri

6- Boşaltım

Canlı hücrede metabolizma sonucu oluşan zararlı ve kullanılmayacak atıkların organizmadan uzaklaştırılması olayına boşaltım denir. Tek hücreli canlılarda boşaltım hücre yüzeyi ile yapılırken çok hücreli canlılarda ise özelleşmiş yapı ve organlar tarafından gerçekleştirilir. Bitkiler metabolizmasında oluşan atıkları yaprak hücrelerinde biriktirerek yaprak dökümü ile atar. Hayvanlarda boşaltım; terleme, soluk verme, idrar ve sindirim atıklarının uzaklaştırılması ile olur.  Metabolizmada kullanılan bileşikler karbonhidratlar, proteinler ve yağlardır. Karbonhidratların parçalanması sonucu karbondioksit ile su oluşur ve bunlar kolaylıkla hücreden atılır. Proteinlerin parçalanması sonucu oluşan amonyak ise hücre ve organizmadan nadiren amonyak genellikle üre ve ürik asit haline dönüştürülerek atılır. Canlılarda boşaltım gerçekleştirilmediğinde canlının iç dengesi (homeostasi) bozulur.

7- Adaptasyon

Canlıların yaşama ve üreme şansını arttıran her türlü kalıtsal karaktere adaptasyon denir. Örneğin; kaktüslerin su depolaması, develerin hörgüçlerinde yağ depolaması gibi.

8- Üreme

Belli bir büyüme sınırına gelen canlılar nesillerini devam ettirmek için kendilerine benzeyen bireyler oluştururlar. Bu olaya üreme denir. Eşeyli ve eşeysiz olmak üzere iki çeşit üreme vardır.

Eşeyli Üreme; İki canlıdan mayoz bölünme ve döllenme sonucu farklı kalıtsal yapıda canlılar oluşmasıdır.

Eşeysiz Üreme; Genellikle bir hücreli, bazı çok hücreli canlılarda görülür. Bir canlıdan mitoz bölünme sonucu aynı kalıtsal yapıda canlılar oluşmasıdır.

9- Çevresel Uyarılara Tepki

Canlılar içten veya dıştan gelen uyarılara tepki gösterirler. Kan şekeri yükseldiğinde pankreasın insülin salgılaması, ışık uyaranıyla gözbebeklerinin büyüyüp küçülmesi, bitki köklerinin su veya gübreye yönelmesi, sinekkapan bitkisinin sineğe yönelerek yakalaması gösterilen tepkilere verilebilecek birkaç örnektir.

10- Metabolizma

Canlının tüm yaşamsal faaliyetleridir. İkiye ayrılır.

Anabolizma (yapım, özümleme, asimilasyon, dehidrasyon); Küçük moleküllü maddelerden büyük moleküllü maddelerin sentezlenmesidir. Örneğin; protein sentezi, nişasta sentezi, yağ sentezi gibi

Katabolizma (yıkım, yadımlama, disimilasyon, hidroliz); Büyük moleküllü maddelerin daha küçük moleküllü maddelere parçalanmasıdır. Örneğin; sindirim, solunum gibi.

11- Beslenme

Bütün canlılar enerji ihtiyaçlarını sağlamak, yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için beslenmeye ihtiyaç duyar. Bazı canlılar besinlerini dış ortamdan alırken bazı canlılar besinlerini kendi üretebilirler.

Ototrof (Üretici) Canlılar; Kendi besinlerini kendileri üreten canlılardır. Canlı inorganik besinleri kullanarak organik madde sentezler. İki tiptir.

  • Fotoototrof Beslenme; Klorofil pigmentine sahip olan canlıların (yeşil bitkiler, bazı bakteriler) ışık enerjisini kullanarak inorganik maddelerden organik maddeleri sentezlemesidir.
  • Kemoototrof Beslenme; İnorganik maddelerin oksitlenmesi ile elde edilen enerjiyi kullanarak inorganik maddelerden organik maddeleri sentezlemesidir.

Heterotrof (Tüketici) Canlılar; Besinlerini dışarıdan alan, kendileri üretemeyen canlılardır.

  • Holozoik 
  • Ayrıştırıcılar; Organik maddeyi inorganik maddeye dönüştüren canlılardır. Mantarlar gibi
  • Simbiyoz (Ortak Yaşam); Üçe ayrılır;
  1. Mutualizm; Ortak yaşayan iki canlıda birbirlerinden fayda sağlar.
  2. Kommensalizm; Ortak yaşayan canlılardan biri fayda sağlarken diğeri ne yarar sağlar ne de zarar görür.
  3. Parazitlik; Ortak yaşayan canlılardan biri fayda sağlarken diğeri zarar görür.

Hem Ototrof Hem Heterotrof Canlılar; Böcek kapan bitkiler fotosentez yapmasının yanı sıra aminoasit ihtiyacını yakaladığı böcekten alır. Öglena yeterince ışık varsa fotosentez yapar; yoksa heterotrof beslenir.

12- Nükleik Asit Bulundurma (DNA, RNA)

13- DNA ve RNA Sentezi

14- Ribozom Taşıma

15- Ölüm



Canlıların yukarıdaki özelliklerini yitirerek yaşam temposunun durmasıdır.



Sosyal Medyada Paylaşın:

1 Yorum

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • YENİ
  • YORUM