Fen ve Teknoloji Hücre Bölünmesi

Fen ve Teknoloji Hücre Bölünmesi

HÜCRE BÖLÜNMESİ

 Belirli büyüklüğe ulaşmış hücrelerin, büyüme, gelişme ve üreme amacıyla bölünmesidir. İki çeşit hücre bölünmesi olayı vardır.

a) Mitoz bölünme

b) Mayoz bölünme

Canlılarda iki çeşit hücre bulunur:

Vücut hücresi : 2n (diploit) örneğin insanda 2n= 46

Üreme hücresi: n (monoploit / haploit) örneğin insanda n= 23

a- Mitoz Bölünme

Bütün canlılarda görülür. Hücreler belirli bir olgunluğa ulaştıkları zaman, bu hücre yüzeyiyle yapılan madde alışverişi hücrenin ihtiyaçlarını karşılayamaz ve bölünerek çoğalırlar. Hücre bölünmesinde önce çekirdek sonra stoplazma bölünür. Mitoz, çok hücreli canlılarda yıpranan dokuların onarılmasını, bir hücreli canlılarda ise çoğalmayı sağlar.

Canlılarda üreme, büyüme ve gelişme, hücre bölünmesi ile sağlanır. Hücre bölünmesi tüm canlılarda görülen bir olaydır. Bu olayın amacı, yeni hücreler meydana getirmek, yenilenme ve büyümeyi sağlamaktır. Yeni hücrelerin oluşumunda kromozomlar önemli rol oynar. Bölünme ile oluşan yeni hücrelerde ki kalıtsal bilgiler kromozomla taşınır.

Çekirdek içinde dağılmış ağsı yapıda kromatin iplikler bulunur. Hücre bölünmesi sırasında bu iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluşturur. Kromozomların en önemli görevleri, kalıtsal bilgileri taşımaktır. Kromozomların yapısında bulunan ve belirli bir özelliğin gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlayan DNA parçasına “gen” adı verilir. Anne ve babadaki özellikler genlerle yavruya aktarılır. Her canlı türü için kromozom sayısı sabittir (Üreme hücreleri hariç. Üreme hücrelerinde “n” sayıda kromozom bulunur.) Örneğin insanlarda ki sinir ücresi, kas hücresi vs. Hepsinde bu sayı 46 dır. İnsanlardaki kromozomların çift olarak bulunmasnın nedeni; birinin anneden birinin babadan gelerek çift oluşturmasıdır. Kromozomlar hücrede çekirdek içerisinde bulunur. Farklı türdeki canlıların kromozom sayılarıda farklıdır.

Örneğin aşağıdaki tabloyu inceleyin.

Tür

Kromozom Sayısı (2n)

Kedi

38

Soğan

16

Kurbağa

26

Köpek

78

Fare

40

Mısır

20

Güvercin

16

 

Tabloya bakarak canlıların büyüklüğünün, gelişmişliğinin kromozom sayısı ile ilişkişi olmadığını söyleyebiliriz.

Mitoz hücrede çekirdek bölünmesiyle başlayıp, stoplazma bölünmesiyle sonlanır. Böylece birbirinin ve ana hücrenin aynısı iki hücre meydana gelmiş olur. Mitoz ard arda gerçekleşerek çok sayıda hücre oluşturur.

Stoplazma bölünmesi hayvan hücrelerinde boğumlanma, bitki hücrelerinde orta lâmel oluşumu şeklinde gerçekleşir.

Mitoz birbirini takip eden evrelerden oluşur. Canlıya ait bilgileri taşıyan kromozomların hücre bölünmeden önce kendisini eşlemesi sonucu kromozom sayısı iki katına çıkar. Hücre bölününce her bir takım kromozom bir hücreye giderek hücrelerde kromozom sayısı sabit kalır.

Mitoz yalnız büyüme ve gelişmeyi sağlamaz. Bölünerek çoğalma, tomurcuklanma, vejetatif üreme, yenilenme ile eşeysiz üremeyi de sağlar. Örneğin deniz yıldızı kopan bir parçasını yenileme ile tekrar kazanabilir.

mitozbolunme

 

 

Not: Vücudumuzda bulunan bazı hücrelerin (sinir ve kas hücreleri) bölünme özelliği yoktur.

Mitoz Bölünmenin Aşamaları

1) Belirli bir olgunluğa erişmiş hücre bölünmeye hazırlanır.

2) DNA kendini eşler.

3) Kromozomlar beliginleşir, iğ iplikleri oluşur.

4) Kromozomlar, iğ ipliklerinin ortalarına dizilir. (ekvatoral bölgeye yerleşir)

5) Kromozomlar dış kutuplara doğru çekilir, birbirinden ayrılmaya başlar aynı zamanda stoplazma da boğumlanmaya başlamıştır.

6) Önce çekirdek, sonra da stoplazma bölünür. Sonuçta birbirinin aynı iki hücre oluşmuş olur.

Mitoz Bölünmede Önemli Noktalar

  • Sadece vücut hücrelerinde görülür, üreme hücrelerinde görülmez.
  • Bir hücreden tamammen aynı iki hücre oluşur, genetik özellikler aynıdır.
  • Kromozom sayıları değişmez. (2n)
  • Çok hücreli canlılarda yenilenme, büyüme ve gelişmeyi sağlar.
  • Tek hücreli canlılarda üremeyi sağlar.
  • Hücrede çekirdek bölünmesiyle başlayıp, stoplazma bölünmesiyle sonlanır.
  • Stoplazma bölünmesi hayvan hücrelerinde boğumlanma, bitki hücrelerinde orta lâmel oluşumu şeklinde gerçekleşir.

Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • YENİ
  • YORUM